De Euro valt: Realiteit of fantasie

Van een familielid kreeg ik een reactie dat de artikelen op realiteitsblog weinig met de realiteit te maken hebben, maar vooral met angstzaaien en fantasieverhalen. Om de realiteitsfactor op realiteitsblog wat te verhogen, zal ik proberen de zaken nog wat sterker te onderbouwen.

Euro in vlammen


Zwitserse bankrekening openen?
Open een Zwitserse bankrekening voor slechts € 29,95 en u kunt direct aan de slag.
 
Ik begin met het schetsen van de grootte van de schuldenlast van Europa en het afbrokkelende vertrouwen dat beleggers nog hebben in de kredietwaardigheid van Europese landen. Vervolgens leg ik uit hoe slecht de banken ervoor staan en dat de overheden de banken niet opnieuw kunnen redden zoals in 2008. De vastgoedbubbels maken het nog een stuk complexer.
Dan wordt uitgelegd waarom de babyboomgeneratie het moeilijk zal maken een sluitende begroting te maken. De Aziaten gooien met hun pittige concurrentie ook nog wat roet in het eten. Voor ik afsluit met de conclusie wordt nog toegelicht hoe moeilijk het is voor landen om succesvol te bezuinigen.

De schuldenberg van Europa
In Europa hebben we ons sinds de Euro gewaand in een wereld van onuitputtelijke rijkdom, een bedrieglijk lage inflatie, een jaarlijks groeiende economie, lage werkloosheidscijfers en fantastische sociale voorzieningen. In sommige landen gingen mensen al met 55 jaar met pensioen. Zelfs in deze hoogtijdagen was er elk jaar een begrotingstekort, alsof het volledig normaal is om elk jaar bij te lenen. Frankrijk heeft al 30 jaar op rij een begrotingstekort en veel andere Europese landen doen dat niet veel beter. Nederland deed het tot de kredietcrisis overigens nog best goed, maar sinds er in 2008 banken gered zijn, gaat het flink neerwaarts.

Landen kunnen geld lenen door staatsobligaties uit te geven met een bepaalde looptijd (1,2,5,10 jaar) en een bepaalde rentevergoeding per jaar. Beleggers waanden zich veilig om ongelimiteerd staatsobligaties met zeer lage rentevergoedingen te kopen, aangezien er de verwachting bestond dat de rijkere landen (Duitsland & co) eventueel wel in zouden springen voor de armere landen. Alle Europese landen konden voor extreem lage rentetarieven veel, zeer veel geld lenen. Zelfs Duitsland heeft inmiddels een staatsschuld die boven de 83% van het BNP uitkomt. De enige reden dat zij nog geen stijgende rentetarieven zien, is dat hun vertrouwenwekkende industrie nog op volle toeren draait; en dat is niet aan de krimpende interne Europese markt te danken. Wel aan de lage Euro, waardoor de Mercedessen, Audi’s en BMW’s gretig aftrek vinden in o.a. China. Zonder de sterk opkomende economie in China, had Duitsland er veel slechter voor gestaan.

Okay, maar hoe groot is die schuldenberg in Europa nou precies?
De schuldenlast van de Europese landen is inmiddels onhoudbaar geworden. Beleggers beginnen ernstig te twijfelen of landen het geld wel terug kunnen betalen. Hierdoor is het voor veel landen onmogelijk of zeer moeilijk geworden om nog geld te lenen. Onderstaande cijfers komen van Eurostat (einde 2010) via Wikipedia en zijn uitgedrukt als percentage van het BNP van het betreffende land:

Let wel: al deze landen voldoen dus niet aan de eisen die de Europese Unie stelt aan landen. Het begrotingstekort moet kleiner dan 3% zijn en de staatsschuld kleiner dan 60%. Er is dus geen enkele regulatie in de Eurozone geweest en zelfs Duitsland kan het met haar schuld van 83% BNP niet maken om andere landen geloofwaardig op de vingers tikken als de begroting weer te gortig uitvalt.

Wat betekent zo’n schuld van 83% van het BNP nou precies? Laten we Duitsland als voorbeeld nemen. Het BNP is 2.500 miljard (2,5 biljoen) Euro. De staatsschuld is dan dus 2.079 miljard euro, oftewel 2.079.000.000.000 euro. Om de hoogte van de schuld in perspectief te brengen: In een goed jaar zoals 2007 (net voor de crisis) had Duitsland een begrotingsoverschot (0,3% BNP) van “maar liefst” 7 miljard euro. Met dat soort goede jaren duurt het “slechts” een kleine 3 eeuwen (297 jaar) om de schuld af te lossen. Dat moet beleggers als muziek in de oren klinken, toch? Of toch niet?

Duitsland betaalt momenteel een zeer lage rente op de obligaties, maar zodra het vertrouwen in Duitsland begint te zakken, zal deze rente ook gaan stijgen. Stel dat ze op een gegeven moment 5% rente moeten gaan betalen, dan heb je het over een ruime 100 miljard euro aan rente. De mogelijkheden om begrotingsoverschotten te creëren en daarmee die torenhoge schuld af te lossen worden dan minimaal.

We hebben het hier over het rijkste land van Europa. En wees eerlijk, dat ziet er niet al te rooskleurig uit. Het gaat slechts om vertrouwen (credere / krediet). Zodra dit vertrouwen een deuk oploopt, zal zelfs Duitsland in de gevarenzone komt.

Banken nagenoeg failliet
De gemiddelde situatie van de Europese banken is vergelijkbaar met die van de Lehman Brothers in 2008. Toen Lehman omviel in 2008 had deze bank een verhouding van 1:30 tussen eigen vermogen en vreemd vermogen (leverage ratio 30). De gemiddelde leverage ratio van alle Europese banken is 26, zeer dichtbij de kritische 30. Duitse banken staan gemiddeld zelfs op 32. Ze staan allemaal te wankelen (“You could knock Europe’s banks over with a feather”) en zijn de klappen van 2008 nog nauwelijks te boven gekomen. En de overheden zijn deze keer machteloos om de banken nog te redden, aangezien zij zelf geen geld in de spaarpot hebben voor een vangnet. Bijlenen is ook geen optie meer i.v.m. de onverkoopbare obligaties en/of de torenhoge rentes.

Vastgoedbubbel
De vastgoedbubbels in o.a. Spanje en Ierland zijn bekend, maar de gebakken lucht is nog lang niet geheel ontsnapt. Dit maakt de situatie nog moeilijker voor niet alleen de banken, maar ook voor vastgoedbedrijven, bouwbedrijven en particulieren. Banken hebben ongelimiteerd geld uitgeleend om grenzeloos huizen te bouwen. Met virtuele huizenprijzen die tot in de hemel reikten.  De Spaanse Cajas (spaarbanken) zijn in feite al failliet, maar houden de huizen gewoon tegen de te hoge prijzen op de balans om de schijn op te houden dat ze nog liquide zijn. De banken zijn dus zwaar in de problemen, maar het beperkt zich niet tot Spanje. Ook in Nederland zijn de prijzen veel te hoog en staan er veel giftige hypotheken op de balansen van de grote banken. Een daling van de huizenprijzen met 30% tot 60% zal de komende jaren niet verwonderlijk zijn. Als dat gebeurt, betekent het niet alleen dat banken gestut moeten worden of om zullen vallen, maar ook dat er veel geld uit de economie verdwijnt, wat ook zijn weerslag op de economie zal hebben; een leuke auto kopen van de overwaarde van je huis hoort dan niet meer tot de mogelijkheden.

Babyboom
De sociale voorzieningen zijn nagenoeg nergens zo goed als in Europa. Door de grote geboortegolf na de tweede wereldoorlog gaan we in nagenoeg heel Europa een groot probleem zien met de pensioenen. Vanaf 2012 zal minder dan de helft van de Spaanse bevolking nog in de leeftijdscategorie zitten om te kunnen werken. De rest is onder de 16 of boven de pensioengerechtigde leeftijd. 49% van de bevolking moet dus geld verdienen voor zichzelf plus de andere 51% van de bevolking. En dat in een land waar de jeugdwerkloosheid (tot 25jr) boven de 45% gestegen is. In Frankrijk is het wat demografie en pensioenvoorzieningen betreft even slecht gesteld. Er is geen pensioenpot zoals we in Nederland kennen. De werkende bevolking moet betalen voor de maandelijkse pensioenen. Dit gaat een gigantisch probleem worden, nog los van de overige Euro-perikelen.

Opkomst Azië, Zuid Amerika
De Europese industrie heeft het zeer zwaar nu het met o.a. China moet concurreren. Veel bedrijven zijn al in Chinese handen gekomen. In de Zuid-Europese landen is sinds 2004 de textielindustrie gedecimeerd. Het is niet meer rendabel om zelfs tegen de lagere Zuid-Europese lonen handwerk te verrichten nu het in China veel goedkoper en efficiënter is. De hoge lonen in Noord Europa zijn ook zeer problematisch om te kunnen concurreren met landen als China en India. Het produceren van televisies en elektronica is nagenoeg onmogelijk geworden voor Europese fabrikanten.

Wat gebeurt er als Chinese autofabrikanten volwassen genoeg worden om met Volkswagen, en later Audi, Mercedes, BMW en Porsche, te gaan concurreren. Wat als het Duitse BNP de komende jaren flink lager wordt door teruglopende export? Dan heeft Duitsland ineens ook een schuldenlast vergelijkbaar met die van Italië nu (meer dan 100% van het BNP).

Zeer moeilijk om voldoende te bezuinigen
We zullen in Europa de uitgaven flink moeten korten om concurrerend te blijven, en sterker nog, om het hoofd nog enigszins boven water te houden. Onder de bevolking is de weerstand tegen bezuinigingen echter zeer hoog en zullen demonstraties talrijker worden terwijl de regeringen, net als die van Griekenland, met de rug tegen de Trojka-muur (“bezuinigen of vallen”) staan. Het lukt Griekenland nauwelijks om bezuinigingen door te voeren. Geen middel wordt geschuwd om de regering op andere ideeën te brengen. Politieagenten krijgen zelfs Molotovcocktails naar hun hoofd gegooid en stakingen zijn van de orde van de dag.
Bezuinigen is tevens een zwaard dat aan twee kanten snijdt, want de economie komt daarmee verdomd snel in een recessie, wat een dalende BNP als gevolg heeft en dus een hogere staatsschuld (als percentage van BNP uitgedrukt) en daaropvolgend een nog lagere kredietwaardigheid. Een vicieuze cirkel.

Totaalplaatje
Het zijn deze factoren tezamen die mij in doen zien dat de mogelijkheden om de Euro-crisis tot een positief einde te brengen nagenoeg nihiel zijn. Het zal waarschijnlijk het einde van een tijdperk betekenen. De welvaart zal de komende jaren meer en meer gaan verschuiven van “Het Westen” (EU en VS) naar Azië.
Resumerend:

  • Europese landen zijn nagenoeg failliet en worden niet meer kredietwaardig geacht
  • Europese banken staan op het punt van omvallen
  • De banken kunnen niet gered worden omdat de landen ook geen geld meer hebben
  • Totale schuldenlast van overheden, banken en burgers (hypotheken, vastgoedbubbel, derivaten) is onvoorstelbaar hoog
  • Pensioenen babyboomgeneratie zijn onmogelijk te financieren
  • Europa kan concurrentie met Azië niet meer aan: dalende BNP’s, hoge werkloosheid
  • Bezuinigen is zeer moeilijk tot onmogelijk

Ergo: Er gaan mijns inziens heftige dingen gebeuren.
Twee scenario’s zijn mogelijk:

  • Of alles explodeert met een flinke klap, en dat kan ineens gebeuren. Ook bij wijze van spreken a.s. maandag.
  • Of Duitsland gaat overstag en we gaan duizenden miljarden bijdrukken om de Euro te redden. Hoge inflatie is gegarandeerd. Zeker wanneer er geen heftige bezuinigingen doorgevoerd gaan of kunnen worden.

Pijnlijk veel realiteit voor de zondagmorgen, maarja, ik kan er geen positief verhaal van maken.
Of zit ik er volledig naast en moet ik mijn blog hernoemen naar fantasieblog.nl ;-) ?

——–

Naschrift en verdere bronnen:
Op IEX vind je enkele standpunten over welk scenario het gaat worden.
Het ECB heeft niet de macht om direct obligaties bij emissies op te kopen, dus de heren politici hebben een mooie omweg bedacht. De ECB leent geld aan het IMF, zodat het IMF daarmee obligaties kan opkopen. Germany won’t be amused…

Op de Wikipedia-pagina Europese staatsschuldencrisis is een mooie samenvatting te vinden van de ontwikkelingen vanaf begin 2010 tot heden inzake de Europese kredietcrisis. Zeer interessant om te lezen en om een goed overzicht te krijgen. De laatste paragraaf bevestigt dat de crisis grote gevolgen kan hebben die weinig met fantasie te maken hebben: “Vele financiële analisten en commentatoren van vooral de V.S. en GB schetsten een zeer negatief beeld over de euro. Een voorbeeld hiervan is [….] ‘Alle hulp die nu gegeven wordt aan Griekenland is slechts uitstel van het onvermijdelijke uiteenvallen van de eurozone’ “.

 Interessant? Abonneer jezelf op de Realiteitsblog RSS Feed

This entry was posted in Economie/Crisis. Bookmark the permalink.

5 Responses to De Euro valt: Realiteit of fantasie

  1. rob roumen says:

    Veel realiteit, weinig fantasie. Mijn complimenten voor dit stuk. Wat mij betreft, zijn er twee zaken die niet meer te stuiten zijn: 1) de verschuiving van het economisch machtsevenwicht van west naar oost, met structurele (nadelige) gevolgen voor het westen, en 2) de rol van de ECB als ‘drukker’ van veel geld. Duitsland zal overstag gaan, want is meer dan enig ander euroland gebaat bij de relatief zwakke euro. Bovendien zal geen enkele politicus ooit toegeven dat de EMU een dood geboren kindje is. Kortom, de ECB gaat de euro redden, helaas ten koste van enige inflatie. Hoeveel? QE1 en 2 in de VS hebben evenmin tot zorgwekkende inflatie geleid, dus hier zal het ook wel meevallen. Ofschoon enige inflatie, zo rond de 5/6%, erg van pas zou komen om de schuldenberg te reduceren.

  2. jafar says:

    als in spanje 49% moet werken 4 heel land ,dan moet logisch minder werklozen zijn
    we hebben value added economie in europa, met 170 000 000 werkende plus technologie, en uitvindingen en… kan 30% genoeg produceren voor heel europa, een combein kan voor 200 mensen tarwe oogsten, in Iran 1 man kan genoeg produceren voor 5 mensen , er is overproductie, doe geldkraan open ,betaal werkende mensen eerlijk, .. als u u email stuurt ik kan uitgebreid mijn idee verder uitleggen

  3. cor mol says:

    Enkele aanvullingen die het door u genuanceerde beeld nog verder nuanceren:
    (1) De informele economie (Italië b.v. 35%) nuanceren natuurlijk de betekenis van de schuld als percentage van het bbp ratio, als je hiervoor corrigeert is die Italiaanse schuld 89% bbp. Duitsland met een schaduw economie van 15,5% haalt dan 70,8%.
    (2) De door uw genoemde pensioenreserves maken dat door de belastingclaim van 327 miljard op de 935 miljard pensioenreserves de Nederlandse schuld eigen 10,7% bbp is en materieel in enkele jaren volledig kan worden afgelost. Dat levert dan direct 11 miljard rente op.
    (3) Toen wij in 1992 starten met de euro was onze schuld 77% bbp en de rente zo tegen de 7-8%. De laagste werkelijk stand was 2007 : officieel 45,3% werkelijk 2,3%.
    (4) De huidige rentestand is dusdanig kunstmatig laag dat we materieel tegen 0% lenen na inflatie.

    Het geld klotst dus over de plinten., zoals Aart de Vos schreef http://www.mejudice.nl/artikel/791/nederland-puissant-rijk-maar-gierig-als-een-oude-vrek en hier ook cijfermatig onderbouwd valt na te lezen http://tinyurl.com/6pmn6ax

    • Ed says:

      Bedankt voor de feedback en de nieuwe inzichten!
      Met deze zaken zal ik in toekomstige artikelen zeker rekening houden.
      Ik heb nog wel wat kleine vragen/aantekeningen:

      1) De schaduweconomie heeft wat betreft staatsschuld, belastinginkomsten en begrotingstekort niet heel veel betekenis. Want wat buiten de boeken blijft, levert geen enkele bijdrage aan het betaalbaar maken van de staatsschuld. Ook is het erg moeilijk om die zwarte inkomsten wit te krijgen. Als je Duitse en Nederlandse belastinginspecteurs invliegt, dan kom je wel een eindje, maar in de praktijk gaat dat niet zo makkelijk, is wel gebleken na de ervaringen met Griekenland. En ook heeft het in Spanje o.a. te maken met lastige wetgeving en belastingregels die het wit freelance werken ronduit onrendabel of op zijn minst erg moeilijk maken. Potentieel is daar wel geld te halen, maar dat zal een lange inhaalslag worden: flinke arbeidshervormingen zijn dan in ieder geval noodzakelijk.

      2) Ik hoop dat de pensioenfondsen de komende periode goed doorkomen. Het gaat lastig worden als we de dubbele dip gaan krijgen en er veel aandelenkapitaal verdampt en veel obligaties afgeschreven moeten worden als gevolg van evt. omvallende landen. Maar hoe dan ook: Nederland heeft zijn zaakjes flink beter geregeld dan andere landen. Helaas kan je de hypotheekschulden voor een groot deel tegenover de pensioenpotten zetten, maarja, dat probleem speelt in meer landen.

      4) Momenteel lenen we zelfs bij de 10-jaars obligaties al tegen negatieve rente. 1,9% ligt ruim beneden de officiële CPI-inflatie, maar ligt zelfs flink ver onder de waarschijnlijk enkele procenten hoger liggende werkelijke inflatie. In de VS hebben ze een niet-overheidsorganisatie die de werkelijke cijfers uitrekent: ShadowStats .

      P.S. Je blog is zeer interessant en kan ik ieder aanbevelen: http://cormol.wordpress.com/

  4. cor mol says:

    “De schaduweconomie heeft wat betreft staatsschuld, belastinginkomsten en begrotingstekort niet heel veel betekenis.”

    (1) De schaduw economie is er wel en de welvaart die dat met zich meebrengt ook. De Zwitserse bankiers kunnen u precies vertellen wat er op nummerrekeningen staat.
    (2) Gezien de omvang gaat het niet langer om de onderkant van de markt maar is belastingontduiking geïnstitutionaliseerd en betreft dit ook bv de reële export/import industrie met b.v. overfacturering via Zwitserland..
    (3) Het belasting potentieel is dus zeer hoog. Ik geeft toe dat dit met de Italiaanse maffia meer guts vereist dat de gemiddelde belastinginspecteur zal bezitten.
    Stel dat van de 35% in Italië ca. 20% gewit kan worden dan levert dan zo’n 10% bbp aan extra staatsinkomen op.
    (4) Governance is een belangrijke factor om (3) te bereiken en om tot die conclusie te komen zijn minder formules nodig dan deze paper meent nodig te hebben: http://orff.uc3m.es/bitstream/10016/1151/1/we078551.pdf

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>