Over vicieuze cirkels, vertrouwen en naïeve beleggers

Eerder dan ik had verwacht, hebben zowel Draghi als Bernanke recent the “nuclear option” ingezet om de Europese resp. Amerikaanse economie uit het slop te halen. Mijn verwachting was dat men deze wapens pas uit de schuur zou halen na de herverkiezing van Obama.

Degenen die na het lezen van mijn “Euro naar $0,80”-artikel ervoor gekozen hebben hun Euro’s veilig te stellen in een andere valuta zullen lichtjes geïrriteerd zijn door de Euro-sprint van $1,21 richting $1,32. Mogelijk stelt het gerust: ik ben er nog steeds van overtuigd dat de Euro zich binnenkort weer van haar zwakke kant zal laten zien.

Europa en de Verenigde Staten beide in de val

Het feit dat Draghi en conculega Bernanke hun wapens zo rap ingezet hebben, geeft aan dat de situatie steeds hopelozer wordt. Helaas weten beide heren maar al te goed dat de wapens weinig effect op de werkelijke economie zullen hebben; het gaat hier vooral om symboolpolitiek. Gelukkig voor hen zijn er veel naïeve beleggers die denken dat er weer positief nieuws gaat volgen. Mijns inziens is het nu volledig duidelijk geworden dat zowel de VS als de EU in een pittige en onomkeerbare neerwaartse spiraal terecht zijn gekomen. Daarbij bevindt de EU zich overigens in een nog slechtere positie dan de V.S. (waar in ieder geval de banken al geherkapitaliseerd zijn en er meer eenheid is).

Vicieuze cirkels

Draghi heeft aangegeven dat hij staatsobligaties op de markt op zal kopen, zodra een probleemland officiële hulp aanvraagt. Spanje en/of Italië zullen in ruil daarvoor gedwongen worden strenge bezuinigingsmaatregelen te treffen. Een groot deel van de Spaanse obligaties bevindt zich nu op de balans van Spaanse banken, die de obligaties met van de ECB geleend (LTRO) geld betaald hebben. Daarnaast is er bizar veel spaargeld van de Spaanse banken naar de Duitse, Nederlandse, Luxemburgse en Zwitserse banken verdwenen.

De liquiditeit en de solvabiliteit van de Spaanse banken is tamelijk slecht en wordt maandelijks slechter. Als de Spaanse banken wat obligaties verkopen aan de ECB, zullen ze bij wijze van spreken niet veel meer dan een rietje krijgen om onder water toch nog te kunnen blijven ademen. De gedachte dat het vrijgekomen geld ook maar enigszins in de werkelijke economie door zal druppelen, is uiterst naïef. De banken zullen het geld als buffer aanhouden zodat ze niet failliet gaan c.q. hun faillissement met een paar maanden uit kunnen stellen. Niets meer, niets minder.

Door de afgedwongen bezuinigingen zal de economie nog verder in het slop raken. De werkloosheid zal nog grotere vormen aannemen. Banken zien nog meer geld wegvloeien, meer bedrijven failliet, meer bankkredieten en hypotheken om af te schrijven, banken gaat nog minder uitlenen, etc, etc. En, de protesten zullen gewelddadiger en grimmiger worden. Molotovcocktails richting agenten zullen ook in Spanje gemeengoed worden, hoe gruwelijk ook. Dat de demonstranten het risico durven te nemen dat een agent levend verbrandt, een vrouw en kinderen achterlatend, of de rest van zijn leven verminkt, geeft maar aan hoe in het nauw gedreven de Spaanse en Griekse burgers zich voelen (n.b. het blijft mijns inziens een gruwelijke, overdreven daad).

Cijfers over economische krimp verbloemen de werkelijkheid

Spanje schat de economische krimp over 2012 in op 1,5%. Grofweg zou dat betekenen dat elk bedrijf 1,5% minder om zou zetten, denken veel mensen. Als dat waar was, zou het allemaal wel te overzien zijn. Het probleem is dat dit getal (zoals we gewend zijn van planbureaus en politici) veel te optimistisch is en dat veel overheidsuitgaven ook meegerekend zijn in de economie en die uitgaven blijven nog redelijk stabiel. De overheid pompt wat geld rond, terwijl dat geen enkele waarde heeft voor de werkelijke economie. De harde realiteit voor bedrijven en winkeliers is veel pijnlijker dan die 1,5% doet vermoeden.

Spaanse realiteit

Tijdens mijn vakantie in Zuid Spanje sprak ik met diverse mensen over de economische situatie. Een winkelier vertelde me dat hij voorgaande jaren in de zomervakantie tot zelfs 10.000 euro per dag aan Marokkaanse kleden, lampen, meubels, e.d. verkocht, maar dat hij dit jaar al blij was als hij een paar honderd euro omzet had. Vele dagen was de omzet zelfs nul. Een buffer voor de rest van het jaar is er dit jaar dus niet. De enkele resterende werknemers vrezen voor hun baan.

Een jongen van 28 vertelde dat hij en zijn oudere broers (weer) bij hun ouders ingetrokken zijn. Hij slaapt samen met een broer op een kamer en zijn andere twee broers op een ander klein kamertje. Hij heeft nog de mazzel dat zijn ouders een ruim huis hebben. Er zijn ook verhalen van hele gezinnen die bij hun ouders intrekken. Vele duizenden huisuitzettingen en executieverkopen per maand (interessante artikelen Spiegel: 1, 2, 3). Spanje kent geen persoonlijk faillissement voor particulieren. Vele mensen en gezinnen zijn voor de rest van hun leven geruïneerd en hebben schulden van tienduizenden tot honderdduizenden euro’s. Om de boel nog wat “prettiger” te maken, rekenen banken excessieve juridische en uitzettingskosten van soms wel richting de 100.000 euro. Dat zijn dus allemaal mensen die de komende decennia geen enkele bijdrage aan de economie meer kunnen leveren.

Nederland heeft ook problematische vooruitzichten

Maar ook in Nederland ziet het er slecht uit. Waar de eerste 10 jaar van de 21e eeuw mensen nog met vol vertrouwen huizen, nieuwe auto’s, keukens en luxe artikelen kochten en in restaurants de duurste menu’s bestelden, staan diezelfde mensen dankzij hun huis nu voor soms schrikbarende bedragen onder water. Die mensen zijn feitelijk failliet. Hun aflossingsvrije, herhaaldelijk verhoogde hypotheek overstijgt de waarde van hun woning nu met soms wel meerdere tonnen Euro’s. Ook dat zijn mensen die de komende 10-20 jaar geen significante bijdrage meer gaan leveren aan de economie. Ook daar ontstaat er een vicieuze cirkel van steeds minder uitgaven. Van particulieren die de vinger noodgedwongen of uit angst op de knip houden. Bedrijven raken langzamerhand door hun reserves heen en gaan failliet. Nog meer mensen werkloos. Nog meer bankkredieten die niet terugbetaald gaan worden. Nog minder mensen die geld hebben om te spenderen, nog meer werkloosheidsuitkeringen, etc, etc.

Werkelijke economie aanzwengelen wordt bijna onmogelijk

Mijns inziens is het nagenoeg onmogelijk geworden om de economie aan te zwengelen. In de V.S. gaat Bernanke maandelijks 40 miljard aan hypotheken opkopen, waardoor de banken weer wat slagkracht zouden krijgen en nieuwe hypotheken kunnen verkopen. Maar gaat de burger inderdaad huizen kopen en gaan de banken inderdaad hypotheken slijten of hun geld aan bedrijven uitlenen? Dat is nog maar af te wachten. Hoewel de Amerikaanse huizenmarkt signalen van herstel vertoont, is de situatie nog steeds erg slecht en is het aanbod veel groter dan de vraag.

De ECB kan natuurlijk elk Europese burger een bedrag van 5000 euro geven. Dan weet je zeker dat er tijdelijk wat economische activiteit zal zijn, maar 5000×350 miljoen burgers staat toch gelijk aan een pittig bedrag van = 1,75 biljoen euro. En dat is dan geld dat wel degelijk in de economie doordringt en dus voor inflatie gaat zorgen. En zodra er inflatie is, moet de rente omhoog (rente moet hoger zijn dan de inflatie om interessant te zijn), en dan vallen de met schulden overladen landen helemaal snel om. En ook de stijgende variabele hypotheekrente in Spanje zal dan desastreuze effecten hebben voor de huizenbezitters aldaar.

End Game

We zijn mijns inziens in de End Game terecht gekomen. De fantasie-economie, gebaseerd op opgeblazen huizenprijzen en oneindige kredieten is in zijn laatste fase gekomen. Velen verkeren nog in een staat van ontkenning en denken dat het een tijdelijk stapje terug zal worden, gevolgd door weer vele decennia van schijnbaar eeuwige economische groei. Mijn realiteit is dat de End Game nu werkelijk gestart is. Draghi en Bernanke hebben hun machtigste wapens ingezet en we gaan binnenkort merken dat die wapens nauwelijks slagkracht hebben. En dan wordt het snel pijnlijk. De ECB en de Federal Reserve kunnen uiteraard hun wapens nog een beetje opschalen, maar ook dat gaat mijns inziens weinig zoden aan de dijk zetten. De resterende vraag is “when” en niet “if”. Wanneer stort de boel in? Wanneer stapt Spanje uit de Euro? Wanneer stapt Duitsland uit de Euro? Wanneer ontstaat de USE (United States of Europe) en wanneer stort daarna alsnog de boel in? Ik durf op die vragen geen antwoord te geven, beseffende dat de machtige partijen uitermate kundig zijn in het spelletje dat tijd rekken heet.

Vertrouwen

Inflatie of deflatie gaat niet eens het hoofdprobleem worden, verwacht ik. Vertrouwen gaat het toverwoord worden. Zodra net iets te veel mensen het vertrouwen in de Euro gaan verliezen, kan alles in een stroomversnelling komen en daalt de Euro in rap tempo in waarde. Niet als gevolg van burgers die hun Euro’s te snel uitgeven (te hoge omloopsnelheid), maar als gevolg van burgers en bedrijven die hun geld veilig willen stellen en hun Euro’s omzetten naar Zwitserse Franken, US Dollars, Australian Dollars, Canadian Dollars, Singapore Dollars, Noorse Kronen en Zweedse Kronen. En in goud en zilver uiteraard.

Invloed Web 2.0

Met de vele discussieforums, blogs, radiozenders, youtube films en alternatieve nieuws-sites zal dit mogelijk de eerste economisch/financiële crisis in de geschiedenis zijn waarbij de centrale banken, de overheden en de reguliere media de boel nauwelijks meer kunnen controleren of sturen. Het verloop van deze crisis, waarvan mijns inziens de uitkomst vaststaat – het omvallen van de Euro, ietsje later ook de Dollar -, kan dankzij Web 2.0 wel eens veel grilliger en spontaner blijken dan die van voorgaande crises. Volgens Jim Rogers, maar ook Marc Faber, gaan 2013 en 2014 zeer problematisch worden. Ik heb het volledig met ze eens. Het worden rare tijden.


Zwitserse bankrekening openen?
Open een Zwitserse bankrekening voor slechts € 29,95 en u kunt direct aan de slag.
 

 Interessant? Abonneer jezelf op de Realiteitsblog RSS Feed

This entry was posted in Economie/Crisis. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>